Najczęstsze przyczyny bólu korzonków u dorosłych wynikają z zaburzeń w strukturze kręgosłupa i mechanicznych ucisków na korzenie nerwowe. W niniejszym artykule przybliżymy budowę anatomiczną, omówimy główne źródła dolegliwości oraz zaprezentujemy metody diagnostyki i leczenia, kładąc nacisk na znaczenie anatomii oraz patofizjologii w procesie terapeutycznym.

Anatomia korzeni nerwowych i mechanizmy powstawania bólu

Kręgosłup składa się z odcinka szyjnego, piersiowego, lędźwiowo-krzyżowego i guzicznego. Każdy z tych odcinków jest miejscem wyjścia par nerwów rdzeniowych, zwanych korzeniami. Korzenie nerwowe odpowiadają za przewodzenie impulsów czuciowych i ruchowych, a ich ucisk lub podrażnienie wywołuje charakterystyczny ból promieniujący. Segmenty rdzenia kręgowego są oddzielone od siebie krążkami międzykręgowymi – dyskami, które amortyzują wstrząsy. Wraz z wiekiem naturalne odwodnienie jądra miażdżystego i degeneracja pierścienia włóknistego predysponują do przemieszczeń, prowadząc do przepuklin i wyciskania korzeni.

W przebiegu chorób zwyrodnieniowych dochodzi także do powstawania osteofitów (wyrośli kostnych), które zwężają przestrzeń międzykręgową. Długotrwałe przeciążenia statyczne lub dynamiczne mogą powodować napięcie okolicznych tkanek mięśniowych i torebkowo-więzadłowych, co skutkuje stanem zapalnym i dalszym uciskiem struktur nerwowych. W efekcie zaburzonej mikrokrążenia nerwowego pojawia się uczucie drętwienia, mrowienia oraz ostry, przeszywający ból.

Najczęstsze przyczyny bólu korzonków

• Dyskopatia z przepukliną jądra miażdżystego – główna przyczyna bólu korzeniowego, najczęściej w odcinku lędźwiowym.
• Choroba zwyrodnieniowa stawów międzykręgowych – prowadzi do wytwarzania osteofitów i zwężenia otworów międzykręgowych.
• Wrodzona lub nabyta stenoz a kanału kręgowego – powoduje kompresję zarówno rdzenia, jak i korzeni nerwowych.
• Przeciążenia zawodowe lub sportowe – powtarzalne ruchy, dźwiganie ciężarów, a także długotrwałe siedzenie w niewłaściwej pozycji.
• Zmiany pourazowe – mikrourazy, skręcenia, złamania mogą prowadzić do deformacji segmentu i wtórnego ucisku nerwów.
• Procesy zapalne – infekcje kręgosłupa (np. spondylodiscitis) lub reumatoidalne zapalenie stawów przykręgosłupowych.
• Nowotwory kręgosłupa lub przerzuty – choć rzadsze, stanowią poważne zagrożenie i wymagają pilnej diagnostyki.

Diagnostyka obrazowa i badania neurologiczne

Dokładna ocena pacjenta rozpoczyna się od wywiadu oraz badania przedmiotowego. Testy nerwowo-mięśniowe, próby Lasegue’a czy badań czucia pomagają lokalizować uszkodzone korzenie. Następnie wykonuje się badania obrazowe:

• Rezonans magnetyczny (MRI) – złoty standard w ocenie struktur miękkotkankowych i przepuklin dysków.
• Tomografia komputerowa (CT) – przydatna w diagnostyce zwapnień i zmian kostnych.
• Prześwietlenie rentgenowskie (RTG) – podstawowe badanie strukturalne kręgosłupa.
• Elektroneurografia (ENG) i elektromiografia (EMG) – oceniają przewodnictwo nerwowe i napięcie mięśniowe.
• USG tkanek miękkich – stosowane w ocenie torebek stawowych i tkanek okołokręgowych.

Dzięki połączeniu badań obrazowych z testami funkcjonalnymi możliwa jest trafna lokalizacja zmiany i zaplanowanie optymalnej terapii.

Leczenie zachowawcze i farmakologiczne

Podstawowym celem leczenia jest zmniejszenie bólu, zahamowanie procesu zapalnego oraz przywrócenie pełnej ruchomości. W pierwszej fazie stosuje się:

• Odpoczynek i modyfikacja aktywności – unikanie przeciążeń i długotrwałego siedzenia.
• Leczenie farmakologiczne:
  • Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).
  • Leki rozluźniające mięśnie szkieletowe.
  • Przy cięższych stanach – krótki kurs glikokortykosteroidów doustnych lub w formie zastrzyków.
  • Blokady przeciwrzuceniowe – iniekcje okołokorzeniowe z zastosowaniem leku przeciwzapalnego.

Wraz z poprawą stanu pacjenta włącza się stopniowo ćwiczenia fizjoterapeutyczne, ukierunkowane na wzmocnienie mięśni stabilizujących odcinek lędźwiowo-krzyżowy oraz korekcję wad postawy.

Rehabilitacja, profilaktyka i modyfikacja stylu życia

Kompleksowy program rehabilitacji obejmuje:

• Fizykoterapię – ultradźwięki, prądy TENS, laseroterapię.
• Ćwiczenia terapeutyczne – wzmacnianie mięśni głębokich brzucha i pleców, trening równowagi.
• Manu terapie i techniki mobilizacji stawów kręgosłupa.
• Trening ergonomii – nauka prawidłowego podnoszenia ciężarów i adaptacja stanowiska pracy.

Długofalowo kluczowa jest profilaktyka: regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie długotrwałego siedzenia oraz regularne konsultacje z fizjoterapeutą lub specjalistą rehabilitacji. Tylko holistyczne podejście, uwzględniające zarówno aspekt mechaniczny, jak i metaboliczny kręgosłupa, pozwala skutecznie zapobiegać nawrotom i utrzymywać dobrą kondycję kręgosłupa.